سه‌شنبه 21 قوس|آذر 1396 برابر با 12 دسمبر 2017

برخورد دو گانۀ سخنگویان حکومت با خبرنگاران



 2 قوس|آذر 1396

حسین بیوک سلام وطندار  

آزادی بیان یکی از دستاوردهای بارز افغانستان پس از شکست رژیم طالبان و به میان آمدن حکومت نوین بوده است. در 16 سال گذشته ده‌ها نهاد در داخل و خارج از افغانستان با هزینۀ پول‌های هنگفت برای دست‌یابی به آزادی بیان تلاش کردند تا تمام مردم بتوانند بدون دغدغه حرف دل‌شان را بگویند، آزادانه بلندترین مراجع حکومتی را به باد انتقاد بگیرند و کمی‌ها و کاستی‌ها را به گوش مسؤولان برسانند، و از آنان خواهان پاسخ‌گویی شوند.

طی این فرآیند، ده‌ها رسانۀ شنیداری، دیداری و نوشتاری پدید آمد. صدها هزار باشندۀ کشور به رسانه‌های اجتماعی دسترسی یافتند و از این طریق، ده‌ها گزارش تحقیقی دربارۀ فساد حکومت و دیگر نهادها به نشر رسید. با این همه تلاش‌ها، هم اکنون آزادی بیان به معنای واقعی آن در افغانستان نهادینه نشده است.

یکی از مشکلات عمدۀ فراراه آزادی بیان در افغانستان عدم دسترسی خبرنگاران به اطلاعات است. نزدیک به سه سال است که قانون دسترسی به اطلاعات در افغانستان نافذ شده، اما هنوز شمار زیادی از مردم به ویژه خبرنگاران از وجود مشکلات در دسترسی به اطلاعات شاکی هستند.

برای این که بدانم خبرنگاران چه مشکلاتی در دسترسی به اطلاعات دارند قرار ملاقات با چند تن از آنان گذاشتم و سری به‌شان زدم.

به دیدن قیام نوری رفتم؛ خبرنگار تلویزیون آریانا. در گفت‌وگو با او دریافتم که دلِ خوشی از سخنگویان حکومت ندارد. نوری می‌گوید، اطلاعاتی که سخنگویان حکومت با رسانه‌ها در میان می‌گذارند، دقیق و موثق نیست. او می‌گوید، سخنگویان حتا در بعضی موارد با خبرنگاران شخصی و سلیقه‌یی برخورد می‌کنند.

به گفتۀ قیام نوری، سخنگویان حکومت خبرنگاران را دسته‌بندی کرده‌اند، «شماری از سخنگویان به خبرنگاران رسانه‌های مطرح، بیشتر توجه دارند و خبرنگاران رسانه‌های محلی و کمترشناخته‌شده را اصلاً تحویل نگرفته یا با ارایۀ معلومات کوتاه، خود را از مخمصه خلاص می‌کنند.» نوری می‌گوید، حتا در بعضی موارد تفکیک این سخنگویان به مرز جنسیت می‌رسد، «به خبرنگاران و کارمندان رسانه‌یی زن بیشتر از مردان توجه می‌شود.»

با قیام نوری خداحافظی کردم و سراغ یکی از خبرنگاران تلویزیون تمدن رفتم. مانی مشکین‌قلم نیز حرف‌های قیام نوری را تأیید می‌کند. مشکین‌قلم می‌گوید، سخنگویان حکومت همواره در ارایۀ اطلاعات به خبرنگاران کوتاهی می‌کنند و در بیشتر موارد اطلاعات به میل خود را به خورد خبرنگاران می‌دهند. این خبرنگار حتا سخنگویان حکومت را به عدم آگاهی از حق دسترسی به اطلاعات متهم می‌کند.

مانی مشکین‌قلم در بارۀ برخورد دوگانۀ سخنگویان و حکومت می‌گوید، سخنگویان در نشست‌ها از شماری از پرسش‌های خبرنگاران به راحتی گذشته و در سفرهای ولایتی یا خارجی نیز خبرنگاران چند رسانۀ انگشت‌شمار را با خود می‌برند.

در ادامه سراغ مجیب خلوتگر، رییس اجرایی نهاد حمایت‌کنندۀ رسانه‌های آزاد افغانستان (نی) رفتم. آقای خلوتگر در بارۀ دیدگاه‌های خبرنگاران می‌گوید، با این که در حکومت وحدت ملی شمار سخنگویان حکومت افزایش یافته، اما سطح پاسخ‌گویی به شدت کاهش داشته است.

به گفتۀ آقای خلوتگر، در بیشتر موارد اطلاعات گزینش‌شده به خورد خبرنگاران و رسانه‌ها داده می‌شود. به باور رییس اجرایی نی، حکومت اراده‌یی برای شریک‌کردن اطلاعات به شهروندان و رسانه‌ها ندارد. او با تأیید گفته‌های خبرنگاران مبنی بر رویکرد دوگانۀ حکومت با رسانه‌ها می‌گوید، نزد حکومت و سخنگویانش دیدگاه حاکمیت اطلاعات حاکم است نه حفاظت از اطلاعات.

عدم دسترسی به اطلاعات و شکایت‌های خبرنگاران را در نهایت با شاه‌حسین مرتضوی، سرپرست دفتر سخنگوی رییس جمهور نیز در میان گذاشتم. آقای مرتضوی سهل‌انگاری شماری از سخنگویان وزارت‌خانه‌ها در پاسخ‌گویی به خبرنگاران را تأیید می‌کند، اما می‌گوید، وضعیت اطلاع‌دهی حکومت به رسانه‌ها نسبت به گذشته تغییر کرده است.

سرپرست دفتر سخنگوی ریاست جمهوری در مورد برخورد دوگانۀ برخی از سخنگویان حکومت می‌گوید که در نزد حکومت وحدت ملی تمام رسانه‌ها یک‌سان‌اند و بر بنیاد قانون، تمام سخنگویان مکلف‌ به ارایۀ یک‌سان اطلاعات به رسانه‌ها و خبرنگاران‌اند.

او اطمینان می‌دهد که حکومت به دنبال بهبود روابط سخنگویان با خبرنگاران و رسانه‌ها است.

این گفته‌ها در حالی مطرح می‌شوند که تا حال بررسی‌های مختلفی از چه‌گونه‌گی وضعیت دسترسی به اطلاعات در افغانستان از سوی نهادهای مختلف به خصوص نهادهای خبرنگاری انجام شده است. این بررسی‌ها نشان داده که مشکل دسترسی به اطلاعات در ولایت‌های افغانستان بیشتر از مرکز است و با برخورد نامناسب با خبرنگاران حتا تهدید آن‌ها نیز همراه می‌باشد.