دوشنبه 3 ميزان|مهر 1396 برابر با 25 سپتمبر 2017

آیا روسیه و ناتو در افغانستان منافع مشترک دارند؟



 24 ميزان|مهر 1394

 

برخی از رسانه‌های جهانی به نقل از ضمیر کابلوف نمایندۀ ویژۀ روسیه در امور افغانستان، گزارش داده اند که مسکو حاضر است کابل را در جنگ با طالبان، از لحاظ تسلیحاتی کمک کند. جنرال عبدالرشید دوستم، معاون اول ریاست جمهوری کشور نیز که چند روز پیش از سفر مسکو برگشت، به خبرنگاران گفت که مقام‌های روسی آمادۀ کمک نظامی به افغانستان هستند.

تردیدی نیست که روسیه ذخایرعظیم تسلیحاتی در اختیار دارد. این کشورعلاوه بر تسلیحات، انبارهای بزرگی از مهمات گوناگون نیز دارد. روسیه در حال حاضر به این ذخایر زیاد نیازمند نیست. ارتش روسیه بسیار مدرن شده است. این ارتش امروز قادر است تا از دریای خزر به سوریه موشک‌های هوشمند شلیک کند. همچنان نسل نو جنگنده‌های روسیه، همانند هواپیماهای جنگی کشورهای عضو ناتو، پرقدرت و سریع هستند. بمباردمان مواضع مخالفان بشار اسد در سوریه، نشان می‌دهد که جنگنده‌ها و موشک‌های روسی، دقت زیادی در هدف‌گیری دارند. کارشناسان نظامی کشورهای عضو ناتو در صحبت‌هایشان، به این نکته اذعان می‌کنند.

مدرن شدن ارتش روسیه، این امکان را به افغانستان می‌دهد تا قسمتی از تسلیحات و تجهیزات نظامی مسکو را امانت بگیرد. دیگر روسیه به ذخایر بزرگ مهمات و جنگ‌افزارهایش نیازی فوری ندارد. این واقعیت نشان می‌دهد که حرف‌های ضمیر کابلوف و وعدۀ مقام‌های روسی به جنرال دوستم، یک بلوف سیاسی نیست. مسکو توان کمک تسلیحاتی به افغانستان را دارد و پس از کم‌رنگ شدن حضور نیروهای ناتو در افغانستان، میل زیادی نیز به گسترش حوزۀ نفوذش در این کشور دارد.

اما به نظرنمی‌رسد که کابل کمک‌های مسکو را بدون هماهنگی با ناتو و آمریکا بپذیرد. بخش بزرگ بودجۀ نظامی افغانستان از کمک‌های ناتو تأمین می‌شود. تن‌خواه سربازان و افسران ارتش افغانستان را کشورهای عضو ناتو می‌پردازند. غذا و سوخت نیروهای امنیتی افغانستان نیز از کمک‌های مالی ناتو تأمین می‌شود. کابل می‌داند که روسیه نمی‌تواند بدیل ناتو در افغانستان باشد. روسیه به رغم داشتن ذخایر بزرگ مهمات و تسلیحات، از اقتصاد نیرومندی برخوردار نیست.

اقتصاد روسیه وابسته به صدور نفت و گاز به اروپا است. اقتصاد نفتی روسیه بر اثر تحریم‌های کشورهای اروپایی صدمه دیده است. از سوی دیگر، کاهش بهای نفت نیز به اقتصاد روسیه آسیب وارد کرده است. دولت روسیه سال گذشته، جزیرۀ کریمیه را که جزو قلمرو اکراین بود، به خاک خود ملحق کرد. همچنان ولادیمیر پوتین رییس جمهور روسیه، متهم به حمایت از جدایی‌طلبان اکراین است که شرق این کشور را تصرف کرده اند. بحران اکراین سبب شد که کشورهای اروپایی، به مجازات اقتصادی روسیه رو آورند و این کشور را تحریم کنند. 


بنابراین مسکو توان آن را ندارد تا جانشین ناتو شود و مجموع هزینه‌های نظامی، اداری و مصارف دستگاه دولت افغانستان را بپردازد. واقعیت این است که اقتصاد هیچ کشور منطقه قادر نیست مصارف دستگاه دولت افغانستان و هزینه‌های نظامی آن را تأمین کند. افغانستان چاره‌یی ندارد غیر از این که به ناتو متکی باشد. هیچ کشور و سازمان دیگری نمی‌تواند جای خالی ناتو را در افغانستان پر کند. افغانستان به لحاظ اقتصادی کشور فقیری است. نه منابع طبیعی سرشاری دارد و نه نیروی انسانی‌اش زبده و درآمدزا است.

اما اختلاف‌های ناتو و روسیه، بی‌شمار است. روسیه با ناتو و آمریکا دربارۀ بحران سوریه اختلاف‌های زیادی دارد. مسکو برای حفظ بشار اسد در سوریه مداخلۀ نظامی کرده است، اما آمریکا و اروپا می‌خواهند آقای اسد در آیندۀ سیاسی سوریه نقشی نداشته باشد. از نظر آمریکا و اروپا، اسد ناقض حقوق بشر است؛ اما مسکو اسد را رییس دولت قانونی سوریه می‌داند. با آن‌که آمریکا و روسیه، در مبارزه با داعش منافع مشترک دارند، اما روسیه می‌خواهد داعش را با تقویت اسد تضعیف کند. در حالی که آمریکا در پی آن است که داعش و اسد هر دو تضعیف شوند و یک دولت دیگر در دمشق روی کار آید. این اختلاف‌نظرها سبب شده تا امکان تفاهم میان ناتو و روسیه دست‌کم در کوتاه‌مدت، ممکن نباشد. اما آیا روسیه، آمریکا و ناتو در افغانستان منافع مشترک دارند؟

آیا امکان هم‌سویی میان ناتو و روسیه در برابر بحران جاری در افغانستان وجود دارد؟ به نظر می‌رسد که پاسخ این پرسش مثبت است. تروریست‌هایی که در افغانستان می‌جنگند، هم با ناتو مشکل دارند و هم با روسیه. در جنگ شمال افغانستان، ستیزه‌جویان آسیای میانه‌یی، در کنار طالبان جنگیدند. این ستیزه‌جویان دشمنان روسیه و هم‌پیمانانش در آسیای میانه هستند. هدف جنگجویان آسیای میانه‌یی، کشاندن جنگ به کشورهای آُسیای میانه و جمهوریت‌هایی چون چچن و داغستان است. اگر جنگ افغانستان به سود گروه‌های تندرو و تروریستی پایان یابد، تنها ناتو شکست نمی‌خورد، بل‌که روسیه هم به صورت جدی تهدید می‌شود. در گذشته نیز داستان همین بوده است. طالبان در زمان حاکمیت‌شان هم به دشمنان آمریکا پناه داده بودند و هم به دشمنان روسیه.

بنابراین آمریکا، ناتو و روسیه در مبارزه با افراط‌گرایی و تروریسم در افغانستان منافع مشترک دارند و باید در هماهنگی با یکدیگر، افغانستان را یاری کنند.