سه‌شنبه 1396 - ییل 28 - تیریم|سنبله / 2017 - سپتمبر 19 گه توغری

قادری پلنگ پوش نینگ شعری توپله‌می نشر ایتیلدی




 ١٣ بیشیم|سرطان ١٣٩٦

محمدعالم کوهکن یازووچی و شاعر  

ذواللسانین اوزبیک شاعری نادر نیاز بیک قادری پلنگ پوش نینگ غربت نامه آتلی شعری توپله‌می ایلک بار کابل‌ده نشر ایتیلدی. کتاب، شاعر نینگ 150 عنوان‌دن آشه‌راق فارس – دری همده اوزبیکچه شعرلرینی اوز ایچی‌گه آله‌دی. غربت نامه‌ده چاپ ایتیلگن شعر لر جمله‌سیدن 29 ته‌سینی شاعرنینگ  اوزبیک تیلیده‌گی ایجادی تشکیل ایته‌دی.  مذکور شعرلردن  ییگیرمه بیش غزل، بیر مخمس، بیر مسدس (شیر و شکر) و ایکّی مثمن.

صوفی مشرب اوزبیک شاعری نادرنیاز قادری پلنگ پوش نینگ شعری توپله‌مینی تیارلب نشر ایتیش‌ده استاد محمد امین متین کتّه محنت چیککن. 217 بیت‌دن عبارت غربت نامه اثری فرهنگسیور شخصیتلریمیزدن حرمتلی صلاح‌الدین آغا نینگ مالیوی یاردمی اساسیده کابل مطبعه‌سی‌ده چاپ ایتیلگن.

جناب استاد محمد امین متین قلمی‌ده یازیلگن قادری پلنگ پوش نینگ شرح حالی، کتاب نینگ ایلک صحیفه‌لریده باسیلگن بولیب، تیل شناس عالم دوکتور سید محمد عالم لبیب نینگ قادری حیاتی و اونینگ معنوی حیاتی و شعرلری توغریسیده یازگنلری غربت نامه نینگ ایلک صحیفه‌لریده باسیلگن ایکینچی مقاله دیر. فارس – دری تیلیده یازیلگن بو ایکّی مقاله‌نی اوقیگن کیشی نادر نیاز قادری پلنگ پوش نینگ کیم لیگی، اونینگ حیاتی و ادبی – فرهنگی مقامی حقیده ییترلی معلومات‌گه ایگه بوله‌دی.

قادری پلنگ پوش کیم ایدی؟

آتی نادر نیاز  بیک تخلصی قادری و لقبی ایسه "پلنگ پوش" دیر. اندخوی تومنی نینگ عربشاه بالا قیشلاغی‌ده توغیلگن. نادر نیاز  میلادی 17و 18 عصرلریده یشب ایجاد ایتگن. نیچه ییل هندوستان (کشمیر و دهلی)، بغداد و سعودی عربستانیده بولیب، بیت الله نی زیارت ایتگن.

او ییتی مرته حج قیلگنی‌نی ایتگن. اوشبو ییللر دوامیده قادری پلنگ پوش اوزبیک متصوف شاعری صوفی الله یار بیلن یقیندن اوچره‌شگن و اونینگ تشویقی اساسیده اوز آنه تیلیده ایجاد ایته باشله‌گن. شونینگدیک او شاعر مشرب نمنگانی بیلن اوچره‌شگنی باره‌سیده هم بعضی منبعلرگه قیدیازگن.

شه نیاز و شاه مشرب، حاجی خان،

داشت با من رابطه در یک زمان.

قادری کمیده اوتیز ییللیک مسافرلیک‌دن سونگ، توغیلیب اوسگن یورتی اندخویگه قه‌یتیب کیلگنی‌گه اشاره قیلگن. معلوماتلرگه قره‌گنده شاعر نادر نیاز  اوغیل‌سیز بولگن. اونینگ اوزی منه بو فارسچه بیتی‌ده بومسئله گه اشاره قیلگن:

بیم رنجیده خاطر از جهان گر بی نشان رفتم،

بود بِه، قادری، یک بیت شعر از صد پسر مارا.

حیاتی نینگ تقریباً یریم قسمی‌نی سفرده اوتکزگن قادری ترک دنیا ایتیب، پیر کامللر، طریقت مرشدلری زیارتی‌گه مشرف بولگن. او کمیده اون سکّیز آی کشمیرده قالیب خواجه شاه نیاز تاشکندی خذمتیده بولگن؛ اوندن شعر فنی‌نی اورگنیب، تصوف و طریقت‌دن تعلیم آلگن. شاعرنی قادریه طریقتی پیروی بولگنی تاکیدلنه‌دی.

نادر نیاز بیک قادری پلنگ پوش ییتمیش ییتی یاشیده اندخویده وفات ایته‌دی. اونینگ مقبره‌سی اندخوی تومنی نینگ بابا ولی مدرسه‌سی شرقی تامانیده جایلشگن بولیب، خلق آره‌سیده حاجی ایشان زیارتی‌گه مشهور.

قادری‌نینگ ایجادی حقیده بیر ایکّی آغیز سوز

نادر نیاز بیک شعرلریده تصوف جلاسی بَلقیب توره دی. اونینگ شعرلری‌نینگ معلوم قسمی‌نی مناجات، پیغمبر نعتی، حضرت علی همده پیرلر و طریقت مرشدلری نینگ منقبتلری تشکیل ایته‌دی. شرق شعریتی نینگ هند اسلوبی‌گه ایرگشیب ایجاد ایتگن شاعر قادری شعرلری کلاسیک شعر نینگ تورلی ژانرلری جمله‌دن غزل، مخمس، مسدس، مستزاد، رباعی، مفردات، مسبع، مثمن، دو بیتی و رباعی کورینیشی‌ده بولگن. او، بیر قطا ر شاعرلر اینیقسه هلالی چغتایی، حافظ شیرازی و مشرب نمنگانی غزللریگه مخمسلر باغلب، شونینگدیک مولانا جلال الدین محمد بلخی – رومی، حافظ شیرازی و میرزا عبدالقادر بیدل غزللری گه ایرگشیب قطار غزللر ایجاد قیلگن.

قادری عروض قاعده‌سی بیلن تنیش بولگنی اوچون عروض اولچمی نینگ تورلی بحرلریده شعرلر یازگن؛ اونینگ ایجادیده شعر فنی، خیال سوریش همده بدیعی‌لیک سویه‌سی اورته‌چه؛ اوزبیک ذواللسانین شاعری نادر نیازبیک قادری پلنگ پوش کیم لیگینی چقور راق اورگنیش اوچون عزیز کتابخواننی اونینگ غربت نامه اثرینی قولگه کیریتیب اوقیش‌گه توصیه ایته‌میز. ایندی بو ییرده شاعر نینگ اوزبیکچه غزللریدن بیری همده فارس – دری تیلیده یازگن شعرلریدن بیر دوبیتی‌نی نشر ایته‌میز.

کوله‌سین کوزیم یاشی‌غه

صنما، نگاه مستینگ مینی سالدی اوشبو حاله،

قورومه‌ی کوزوم نی {نگ} یاشی، توکولور مثال ژاله.

ایکّی مردمینگ باقرلر، یوره‌گیم گه اوت یاقرلر،

ایه‌مه‌ی پیچاق سوقرلر، ني دیین بو خُرد ساله؟!

غمینگی سالیب باشیمغه، دمی کیلمه‌یین قاشیمغه،

کوله سن کوزیم یاشیغه آچیلیب مثال لاله.

سنی {نگ} درد و محنتینگدین بو قدیم بولیب خمیده،

نی گناه مین قیلیب مین، قاچه سن چنان غزاله.

یوزی گل، قدی نهالیم، توته‌سن اوزینگ‌نی عالم،

ستمیم مباح دیرسن، اوقودینگ نیچوک رساله؟!

کیچه – کوندوزوم مرادیم، هوشوم و توشوم قراریم،

که کوزومغه هیچ کورونمس نه پدر، نه عم و خاله.

قدری قولینگ قریب دور که سقالی آقریب دور،

اَنی قوش بو دیر ایلیغه، قولی‌گه بیریب پیاله!

دو بیتی

به یک طرز نگاهت چون ربودی اختیار از من،

فتادم در سر راهت تو دانی، رفت کار از من.

ز من بر خاک غلتیدن ز تو چون کبک خندیدن،

چو زیبد خنده از تو، گریه های زار- زار از من.