سه‌شنبه 1396 - ییل 25 - اولچاو|ميزان / 2017 - اکتوبر 17 گه توغری

مملکت‌ده اوزبیک تیلی‌نی رواجلنتیریش اوچون ییترلی تیل متخصصلری کیره‌ک




 ٩ اولچاو|ميزان ١٣٩٦

محمدعالم کوهکن یازووچی و شاعر  

قندوز ولایتی‌گه قره‌شلی امام صاحب تومنی‌نینگ اوقیتووچیلرنی ییتیشتیروچی انستیتوتی اوزبیک تیلی و ادبیاتی بولیمی باشلیغی محمد واصل نور قلندری یقینده 30 گه یقین اوزبیک قیزلرینی اوشبو دیپارتمنت‌گه اوقیش‌گه کیرگنی باره‌سیده خبر بیردی.

اونگه کوره بوندن آلدین یوزگه یقین اوزبیک باله‌لری مذکور دیپارتمنت‌نی بیتیریب اوزبیک تیلی و ادبیاتی معلم‌لری اوله‌راق مکتب‌لرده سبق بیرماقده‌لر.

معلوم که بوندن بیر نیچه ییل آلدین افغانستان‌ده فقط فارس و پشتو تیللری دولت تیلی مقامی‌گه ایگه بولگنی باعث مملکت‌ده اوزبیک تیلی رونقی اوچون هیچ قنده‌ی شرایط مهیا ایتیلمه‌گن.

اوزبیک تیلی اطراف قیشلاق‌لرده محلی اوزبیکلر آره‌سیده سوزلشوو تیلی صفتیده سقلنیب قالگن. مملکت اوزبیکلر دولت مکتبلریده فارس تیلیده تعلیم آلگن‌لری اوچون اوز آنه تیللریده سوادسیز قالگنلر.

مکتب‌لر هر ییرده هم تیل اورگنیش اوچون اساسی محیط حسابلنه‌دی. افغانستان اساسی قانونیده مملکت اوزبیکلری فرزندلری هم باشقه اتنیک گروه‌لر قطاریده مکتب‌لرده اوز آنه‌ تیللرینی اوقیش حقی‌گه ایگه‌لر. دولت مذکور اوقووچیلر اوچون کیره‌کلی شرایط‌لرنی مهیا ایته‌دی.

سونگی ییللر ایچیده افغانستان معارف وزیرلیگی اوزبیکلر حیات کیچیره‌دیگن منطقه‌لر مکتب‌لریده اوزبیک تیلی کتابی‌نی اوقیش اوچون عملی قدملر تشله‌گن. اوزبیک اوقووچیلری بیرینچی صنف‌دن اون ایکینچی صنف گچه اوزبیک تیلی و ادبیاتی کتابی‌نی اوقییدیلر. گر چند اوشبو جریانده قطار مکتب‌لر تورلی مشکل‌لرگه یوز مه یوز بولگن‌لر. جمله دن درس‌لیکلر ییتیشماوچی‌لیگی، آلتینچی صنف‌دن بلند صنفلر اوچون اوزبیک تیلی و ادبیاتی کتابلری چاپ ایتیلمه‌گنی همده ملکه‌لی مسلکی معم‌لر ییتیشماوچی‌لیگی انه شو مشکللر دن حسابلنه‌دی. معارف وزیرلیگی بودجه یوقلیگی سبب کتابلر چاپ ایتیلمه گنی‌نی دلیل قیلیب کورسته‌دی.  

افغانستان‌نینگ اکثریت اوزبیکلر یشه‌یدیگن شمالی ولایتلری‌ده فعالیت آلیب باره‌دیگن بیلیم یورتلری همده معلم‌لرنی ییتیشتیرووچی موسسه لرده اوزبیک تیلی و ادبیاتی دیپارتمنت‌لری تأسیس ایتیلگن. هر ییلی اونلب کیشی اوشبو دیپارتمنتلرنی بیتیریب مکتب‌لر گه اوزبیک تیلی و ادبیاتی اوقیتووچیلری صفتیده ایشگه کیره‌دیلر. بونگه قره مه‌ی مکتب‌لرده تعلیم سویه‌سی قانیفرلی ایمس، بونگه تورلی مسئله‌لر سبب بولماقده. آلدین اشاره قیلگنیمیزدیک مَلَکه‌لی معلم‌لر سانی آزلیگی معمانینگ اساسی عامللریدن بیری سنه‌له‌دی.

اوتمیشده افغانستانده اوزبیک تیلی مکتبلرده اوقیتیلمه‌گنی، اوشبو تیل نینگ رواجی اوچون لازم شرطلر مهیا ایتیلمه‌گنی ممکتده اوزبیک تیلی متخصصلری موجود بولمه‌گنی‌گه آلیب کیلگن. 60 – ییللرده کابل بیلیم یورتی ادبیات فاکولته‌سی قاشیده تاسیس ایتیلگن اوزبیک تیلی و ادبیاتی دیپارتمنتی‌نی بیرتیرگن قطار تیل متخصصلری همده قوشنی اوزبیکستان‌ده تحصیل آلگن سناقلی شخصلرنی نظرده توتمه‌گن حالده افغانستانده اوزبیک تیلی متخصصلر موجود بولمه‌گن. انه شو مسئله حاضرگی کونده اوزبیک تیلی و ادبیاتی دیپارتمنت‌لریده تحصیل سویه‌سی ایستلگن درجه‌ده بولمه‌گنی گه آلیب کیلگن.

مملکتده ییترلی سانده اوزبیک تیلی بوییچه ملکه‌لی متخصصلر و ژورنالستلر ییتیشتیریلمه‌گن تقدیرده موجود وضعیت اوزگرمه‌یدی. معلم لرنی ییتیشتیرووچی مؤسسه‌لر و بیلیم یورتلریده فعالیت آلیب باره‌دیگن اوزبیک تیلی و ادبیاتی دیپارتمنتلرینی بیتیره‌دیگن اکثریت اوقووچیلر اوزبیک تیلی‌نینگ یخشی معم‌لری بولیب خذمت قیله آلمه‌یدیلر.

بو اورینده مسئله‌نی قنده‌ی قیلیب ییچیش کیره‌ک دیگن سوال اوز اوزیدن پیدا بوله‌دی. بو آره‌ده قوشنی اوزبیکستان همکارلیگی‌نی جلب ایتیش مشکل‌نی برطرف ایتیش اوچون بیردن بیر یول حسابلنه‌دی. افسوس که بوکونگه قدر نه دولت و نه هم افغانستان‌لیک اوزبیک سیاستچیلر و بیلیم یورتلریده خذمت قیله‌دیگن اوزبیک تیلی و ادبیاتی دیپارتمنتلری مسئله گه جدی بیر شکلده دقت اعتبار قره تمه‌گن.

اینگ اولا ایکی قوشنی دولتلر افغانستان و اوزبیکستان ارا بو باره‌ده رسمی شرطنامه امضاله‌نیشی لازم. هر ییلی اونلب افغانستان‌لیک اوزبیک طلبه‌لرنی اوزبیکستان‌نینگ بیلیم یورتلری‌گه قبول ایتیلیشی ضرور و بو جریان بیر نیچه ییلگچه اوزلوکسیز روشده دوام ایتیشی کیره‌ک. عین حالده هر ییلی افغانستان‌لیک اوزبیک تیلی متخصصلری ملکه آشیریش اوچون اوزبیکستان‌گه سفر قیلیش‌لری کیره‌ک.

اوشبو تکلیفلرنی عمل‌گه آشیریش مسوولیتی بیرینچی‌دن افغانستان دولتیده مهم لوازم‌لرده خذمت قیله‌دیگن اوزبیکلر برابریده کونده‌لنگ بورگن. بو اورته‌ده اوزبیک ضیالی‌لر اوزبیک سیاستچیلر بیلن اوزلوک‌سیز روشده اوچره‌شیب اولر گه معین لایحه‌لر بیلن مراجعت ایتیشلری هم ضرور.

بو باره‌ده بوکوندن اعتباراً جدی بیر شکلده یانده شیلمه‌سه ایرته گه کیچ بوله‌دی. چونکه افغانستان‌ده اوزبیک تیلی احوالی کون سایین یامانلشیب بارماقده. تیلنی رونقی اوچون مالیوی سرمایه یاتقیزیلمه‌گن تقدیرده وضعیت اوزگرمه‌یدی.